Yolanda Campos: «NAK jaialdian zinez sinesten dugu artea gizartea eraldatzeko tresna dela»

  • Yolanda Campos: «NAK jaialdian zinez sinesten dugu artea gizartea eraldatzeko tresna dela»

Sorkuntza berriko abangoardia-musika da NAK, Festival de Música Contemporánea de Navarra / Nafarroako Musika Garaikidearen Jaialdiko, protagonista. Urtez urte hazten doan ekimen bat da, eta aurten, Iruña zaharrera eramango ditu irailaren 3tik18ra fusioa ildo nagusitzat izango dituzten hainbat proposamen. Ekimeneko zuzendari artistiko Yolanda Camposek kulturaren gaitasun eraldatzaileari buruz hitz egin digu, eta gurekin egin du jaialdiaren zazpi edizioetan barnako bidaia.


Zein da Nafarroako Musika Garaikidearen NAK jaialdiaren jatorria?

Jaialdia ekimenaren sustatzaileen ia hil ala biziko premia batengatik sortu zen. Zehazki, Garaikideak Musika Garaikidearen Zentroak sustatu zuen, eta sekulako premia zuen gure komunitatean sorkuntza berriko abangoardia-musikarekin lotutako proposamenak egiteko, gabezia handia baitzegoen arlo horretan.

Hasierako prestutasun sortzaile eta berritzaileari eta elkarlanari esker izan da posible urte hauetan guztietan poliki-poliki baina irmoki hazten joatea.


Zein izan da ekimenaren ibilbidea 2015ean lehen aldiz antolatu zenetik?

Hasiera batean, NAK tokiko jaialdi bat zen. Nafarroako artistak baino ez zeuden lehen edizioko ia egitarau osoan. Bigarren ediziotik aurrera, hazkundea nabarmena izan zen, eta beste lerro batzuk jorratzen hasi ziren: edizio bakoitzerako ildo bat finkatu zen, desgaitasuna duten eta gizarte-bazterkeria pairatzeko arriskuan dauden pertsonei zuzendutako ardatz artistiko-sozial inklusibo bat proposatu zen eta gure lurralde-eremutik haratagoko talde eta artistei parte hartzeko aukera eman zitzaien.

Gerora, indartzen joan dira NAK Txiki eta NAK didaktikoa lerroak, eta horrek aukera eman digu publiko berriak hezteko eta ikasleak beren musika-ikasketetan bikaintasunera iristera bultzatzeko.

[

Belén Otxotorenak Kuarist-ekin batera estreinatuko du "Kua-kua... Kuarist" familientzako emanaldia]


Kontzertuez gain, jaialdiak beti dauka jarduera paraleloetarako espazio bat. Besteak beste, publiko guztientzako tailerrak eta profesionalekin elkartzeko aukera eskaintzen dira. Zein da azken horiek programari egiten dioten ekarpena?

Egiten dugunarekiko interesa piztu eta publiko berriei helaraztearekin du zerikusia. Osagai didaktikoa sartuta (tailerretan, konferentzietan edo kontzertuetan), sormen-testuinguruan jartzen ditugu entzuleak, eta horrek estimulatu egiten du beren garapena artistikoa. Hori funtsezkoa da imajinazioz betetako bizitza oso bat bizi nahi badugu.

Alabaina, nahiz eta ikusleari aurrean duena ulertzeko erreferentzia estetiko edo entzumenezkoak ematea oso baliagarria den, ez da nahikoa: prozesu horretan ezinbestekoa da elkarrekikotasuna.  

Gehien egiten didaten galderetako bat da zergatik kostatzen zaien oraindik ere batzuei gure kontzertuetara gerturatzea. Nire ustez, arazorik handiena da ez dakigula entzuten, eta funtsezkoa da libreki entzuten jakitea.

Gure publikoaren zati bat musika klasikoaren edo maizago kontsumitzen diren beste musika batzuen zale da. Eta ezberdinak dira musika horien eta musika garaikidearen kodeak. Horregatik, ziurrenik, frustrazioa eragingo die esperientzia honek. Ikasi (berrikasi) egin behar da entzuten.

 

[Spanis Brass da NAKen edizio honetako beste proposamen bat].


Fusioa izango da aurtengo edizioaren ildoa. Fusioaren zein alderdi interesatzen zaizkizue?

Hautatutako proposamenek sorkuntza berriko abangoardia-musika hartzen dute, bere erroetatik abiatuta, fusio eta hibridazio artistiko garaikide berriak sortzeko abiapuntutzat.

Proiektu askotan egiten da musika-fusio garaikidea, baina ez dira hain ugariak fusioaren sustraietan sakondu eta hortik abiatuta, diskurtso koherente bat eraiki eta bakarra den zerbait sortzen dutenak.  Edizio honetan parte hartuko duten proiektu guzietan ikertzen eta esperimentatzen da fusio estilistiko horrekin, eta hori bizi dugun aniztasun artistiko eta musikalaren isla da.


Bereziki azpimarratu nahi dugu Miren Karmele Gómez artistak aurkeztuko duen diziplina anitzeko lana. Hilaren 18an izango da emanaldia. Zertan datza, zehazki?

Duela urte pare bat jarri ginen Karmelerekin harremanetan. Bere pertzepzio sinestesikoari buruz hizketan ikusi nuen Naukas ekitaldi batean, eta liluratuta geratu nintzen. 2019ko edizioan emanaldi bat egiteko proposatu nion Alicia Torrea pianistarekin batera. Edizio hori zientziari eskaini genion. Ordutik, bilakatu egin da gure lankidetza, apurka-apurka, eta horrela iritsi gara edizio honetara. Esan daiteke bere lan izugarria dela aurtengo ardatza.

Hasieratik izan dugu presente pertsona sinestesikoa dela, eta hori izan da jaialdiaren irudi grafikoa eta teaserra sortzeko abiapuntua.

Gure kontzertuan, Garaikideakeko musikariek estreinakoz aurkeztuko dituzten lau obren irudikapen bisualak egingo ditu hiru dimentsioko ehun antzeko baten gainean. Piezak aldi berean irudikatu eta proiektatuko dira. Horretarako, 3D betaurrekoak dituen errealitate birtualeko software bat erabiliko dugu. Tresna horri esker, posible izango da ikusleak Karmeleren unibertso zoragarrian murgiltzea.

Elkarlanean aritu gara azken hilabeteotan eta oso pozik gaude emaitzarekin. Ikuskizun paregabe eta errepikaezina izango da.

 

[Miren Karmele Gómez].

Sorkuntza artistikoari lotutako lanbideen ahultasuna agerian utzi du COVID-19ak eragindako osasun-krisialdiaren ondorioz azken urte eta erdian bizi izan dugun egoerak. Zer ikasi behar dugu bizitako egoera horretatik?

Kontu horrek izugarri kezkatzen gaitu eta, horregatik, gai horri helduko diot aurkezpenean: izan ere, bizi dugun errealitateak agerian utzi du kulturak bizi duen egoera tamalgarriari buelta emateko beharrezkoak diren neurriak ez direla nahikoak izan eta bide luzea daukagula oraindik egiteke.

Zuk esan bezala, krisialdiaren ondorioetako bat da gure sare kultural eta artistikoa, eta, bereziki, sormenari dagokion alderdia, oso egoera ahulean daudela. Gutxirako balio du ondare berria sortzeko egiten dugun ekarpena edo gure sektorearen prekarietatetik eratorritako lan- eta ekonomia-arloko ziurgabetasunari egiten diogun erresistentzia aipatzeak. Eta hori gutxi balitz bezala, lan horren trukean dirua eta ikusleak eskatzen zaizkigu, baina bi horiek zerikusi handiagoa dute aisialdiko jarduerekin eta ekitaldi masiboekin sormenari edo prozesu artistikoari berezkoak zaizkion kultura-jarduerekin baino.

Badakit aisialdia beharrezkoa dela, baina ezin dugu ahaztu entretenimenduak ez duela aztarnarik uzten; kulturak, aldiz, banako eta kolektibo gisa berresten gaitu. Eta horixe da, hain zuzen, kulturaren egitekoa: bizirauteko eta gure identitatea aurkitzeko funtsezkoa den mekanismo bat ematea. Hori ez dut nik bakarrik esaten; Ramón Andrés pentsalariak eta Teresa Catalán konpositoreak ere (gure lurraldeko bi pertsona garrantzitsu aipatzearren) etengabe aldarrikatzen dute. Ez dut ulertzen zergatik ez diegun kasu gehiago egiten, ondo merezitako aitorpenak emateaz gain, esaten duten hori aplikatzen saiatzeko.

Ez dakit lezioak emateko pertsona egokiena naizen, baina, nire iritziz, gure arazoetako askok bizi dugun mundu honi berezkoa zaion hutsalkeriarekin dute zerikusia. Horrek harreman zuzena du memoria-gaitasunaren murrizketarekin, eta gure arazoetan zintzotasunez murgiltzen ez garen arte, ezin izango dugu kultura-ehuna eusten duten egituretan aldaketarik egin.

 

[Tomomi Kubo konpositore eta inprobisatzailea izango da NAK 2021eko protagonista nagusietako bat].


Jaialdiaren zein alderdi jorratu eta zabaldu nahi dituzue datozen urteetan?

Aurreko erantzunaren ildotik, egun daukagun erronka nagusia da kultura eta arteak funtsezko ondasunak direla ulertzea ahalbidetuko duen ikuspegi-aldaketa bat sustatzea.

Jaialdiaren antolaketan ibili garen taldekideok irmoki sinesten dugu artea eraldaketa sozialerako tresna dela. Askotan, artea dago behar dugun aldaketa sozial horren oinarrian, eta ezagutzen dugun munduaren gaineko gogoeta egiten duten sortzaileekin, erronka berriak planteatzen dira. Gure bereizgarri den espiritu aldarrikatzaile hori berezkoa zaio NAKen eta Garaikideaken DNAri, eta edizio guzti-guztietan azpimarratzen dugu.

Aurre egin beharreko hurrengo erronka gure eragin-eremua zabaltzeari dago lotuta. Zazpi urte hauetan estatuko erreferentziazko topagune bihurtu garen arren, haratago joan nahi dugu, eta, horretarako, ezinbestekoa zaigu ikusgaitasun handiagoa izatea. Aliantzak eta proiektuaren zabalkundea egiteko babes handia behar ditugu datozen edizioetan nazioarteko panoraman indarrez sartzeko.

Azkenik, uste dut kulturaren munduak ekarpen asko egin diezazkiokeela jasangarritasunari. Ez hori bakarrik: sektore ekonomiko bat ere bagara eta eragin ukaezina dugu turismo-sektorearen bultzadan; alabaina, sektorea hiri-eredu jasangarri batekin kohesionatzeko aukera emango digun formula aurkitu behar dugu horretarako. Hartara, funtsezkoa da ardatza jasangarritasunean eta ondare berriaren sorkuntzan jartzea, eta horixe da, hain zuzen, NAKen oinarrian dagoen muina.

 

(2021eko irailaren 1ean argitaratutako Berezia).

Euskadi, auzolana