Xabier Olarra: "Umore onez, gogotsu eta pazientzia pixka batekin ekin behar zaio 'Ulises'en irakurketari"

  • Xabier Olarra:
eitb.eus

  • DataEkainak 16
  • Gaia Literatura

Xabier Olarra itzultzaileak "Ulises" James Joyce irlandar idazlearen eleberri ospetsuaren euskarazko itzulpenaren bigarren edizioa aurkeztu du, Igelak argitaratutakoa.

Joan den otsailaren 2an, 100 urte bete ziren Sylvia Beach Shakespeare & Co Parisko liburu dendako saltzaile eta editoreak Ulises James Joyce irlandar idazlearen eleberria argitaratu zuenetik. Mende bat geroago, ingelesez inoiz idatzitako nobelarik garrantzitsuenaz eta literatura unibertsalean itzal handiena utzi duen lanetako batez, klasiko batez, ari garela esan dezakegu.

Joyceren maisulanaren garrantziaren erakusgarri, hitz handien zale diren hainbat adituren ustez eleberria Cervantesekin jaio eta Ulises-ekin hil zen. Gehitu genezake zorionez hilondo oparoa izan duela, halere, eleberrigintzak, ale interesgarriak utzi baititu haren hilotzak gero etorri garenontzat. 

Nolanahi den, 1922 baino dezente geroago, 2015ean, izan genuen Ulises aurrenekoz euskaraz irakurtzeko aukera, Xabier Olarra (Tolosa, 1953) itzultzaile nekagaitzak egindako lan eskergari esker. Joyce ez ezik, euskaraz Truman Capote, Francis Scott Fitzgerald, Jack London, William Faulkner, Agatha Christie, Tolkien, Raymond Chandler eta beste asko irakur ditzakegu Olarraren ekin ordainezinari eskerrak.

Orain, 2016an Euskadi Literatura saria jaso zuen itzulpen hori orraztu eta ohar gehiagoz hornitu du Olarrak berak, literatura betiko aldatu zuen eleberri konplexu honetan barneratzeko adorea bildu duen irakurlearen lagungarri.

Xabier Olarrarekin hitz egin dugu, gehiago jakiteko Igela argitaletxeak kaleratutako bigarren edizio halabeharrez behin-behineko honi buruz ("Ulises en itzulpenak beti izango dira behin-behinekoak", diosku Olarrak), Eduardo Lago espainiar idazle eta literatura kritikariaren hitzetan "irakurleak zahartuagatik beti gazte dirauen liburuari buruz".

Bloomsday egunez, ekainaren 16an, argitaratu dugu, gainera, elkarrizketa Ulises eleberriak kontagai duen egunean, zeina grinatsu ospatzen baita nagusiki Dublinen, baina baita munduko beste hainbat hiritan ere, Leopold Bloom protagonistak egindakoak berritzen. Aurten, Iruñean ere ospatuko da Bloomsday eguna.

Erronka gaitza da Ulises irakurtzea, batzuentzat handiegia. Zer aldarterekin egin behar dio aurre liburuari irakurleak zure ustez? Zer gomendio emango zenizkioke liburua irakurtzear denari edo nori esango zenioke ez irakurtzeko?

Umore onez, gogotsu eta pazientzia pixka batekin ekin behar zaio irakurketari. Umore onez, fartsa zoragarri bat delako; gogotsu, luze samarra delako; eta pazientziaz, tarteka irakurlea galduta ibil daitekeelako. Nork ez duen irakurri behar? Gaur egungo liburuen irakurketarekin kili-kolo edo justu-justu dabilenak.

Noiz irakurri zenuen Ulises lehenengo aldiz?

Hogei urterekin hasi nintzen lehenbizikoz literaturzale orok irakurri "beharrekoa" zelako. Hasierako kapituluak eta bukaerakoa, Molly Bloomen monologoa, besterik ez nuen irakurri.

Orduan, 1970 inguruan, gaztelaniaz eskura zegoen edizio bakarrarekin saiatu nintzen: José Salas Subirat argentinarrarenarekin. Handik hogei urtera, José María Valverderenarekin beste saio bat egin ondoren, jatorrizkoa irakurri nuen, osorik, Aste Santu batez, Jeri Johnsonek prestatutako edizio ohardunari esker.

Azpimarratu beharra dut Ulises oharrik gabe irakur daitekeela, baina erdia baino gutxiago ulertuta, eta hori pena da. Orain, euskarazko edizioari esker, irakurleak arazo hori konpondua du: 2.000 ohar inguru ditu Igelaren edizioak.

Noiz otu zitzaizun eleberria euskarara ekartzea eta zergatik? Nolakoa izan da ordutik itzulpenaren bigarren edizio honetarako bidea?

Literaturzale laukote bat bildu ginen afari batean eta aipatu genuen kontua 2000. urtearen inguruan. Izan ere, Joyceren beste bi lanik garrantzitsuenak –Artistaren gaztetako portreta eta Dublindarrak— euskaratuak ziren, baina Joyceren lanik garrantzitsuena Ulises da, eta huts hori bete beharra zegoela iruditzen zitzaigun.

Baina handik 10 urtera arte, ez nintzen hasi pentsatzen lan eskerga horri inork heltzen ez bazion neronek egin beharko nuela.

Informazio osoa iturriaren webgunean irakurri

Euskadi, auzolana