Bilboko Udal Musika Bandaren 2025-2026ko denboraldiaren egitarauaren barruan.
Bilboko Udal Musika Banda larunbat honetan, abenduaren 20an, itzuliko da Euskalduna Jauregira, emanaldi benetan berezi batekin: "Gabonetako esentziak", edertasunez, emozioz eta tradizioz beteriko soinu proposamena. José Rafael Pascual-Vilaplanak, Zuzendari Gonbidatu Nagusiak, hartuko du batuta, eta Gurutze Beitia aktorea narratzaile lanetan arituko da, iragana eta oraina, oroimena eta itxaropena lotzen dituen kontakizun musikala uztartzeko, Gabonetako ohiko giroan.
Tchaikovsky, Nigel Hess, Morten Lauridsen, Toshio Mashima edo Randol Alan Bass konpositoreen lanen harira, kontzertua "El Cascanueces" suitetik abiatu eta sonoritate garaikide eta espiritualetan barneratzen den musika-zeharkaldia izango da, "Noche de Paz" bezalako klasikoen herri sustraiak ahaztu gabe. Errepertorioa mimo handiz aukeratu da data hauetako argia, samurtasuna eta magia gogora ekartzeko, ñabardura bakoitza nabarmentzen duten konponketa sinfonikoekin. Narrazioa, Gurutze Beitiaren ardura izango da, hari gidari bihurtuko da eta obra bakoitza istorio komun baten parte bilakatuko du: musikaren bidez Gabonak gozatuz.
Emanaldian bi artista handiren talentuaz gozatzeko aukera ere izango da. José R. Pascual-Vilaplana maisua, banda-munduan nazioarteko erreferentea, Bandaren zuzendari titularra izan zen hamarkada batez; garai horretan, Estatuko talderik onenetako bihurtu zuen. Gaur egun ere lotura horrek jarraitzen du, Zuzendari Gonbidatu Nagusi gisa. Pascual-Vilaplanak ibilbide luzea du Europako eta Amerikako bandak zuzentzen, eta nabarmena da bere moldakortasuna, sorkuntza garaikidearekiko konpromisoa eta bokazio pedagogikoa. Bere ondoan izango da Gurutze Beitia aktorea, aurten "Bilboko Ospetsua 2025" izendatua, eta hitzaren bidez bere sentiberatasun eszenikoa eskainiko du, ahaztezina izango dela aurreikusten den gaualdiari emozioa gaineratuz.
Hitzordua larunbat honetan izango da, abenduaren 20an, 19:00etan, Euskalduna Jauregiko Auditoriumean. Sarrerak jauregiko leihatiletan, www.euskalduna.eus webgunean eta Kutxabank kutxazainetan eros daitezke.
Bandak 2026 urteari urtarrilaren 18an emango dio hasiera, “Sing American Songbook” izeneko kontzertuarekin, jazz bokalaren bihotzera bidaia bat eginez, Noa Lur eta Ainara Ortegaren ahotsekin eta Iñaki Urkizuren zuzendaritzapean
EGITARAUARI BURUZKO OHARRAK
Gabonetako jaietan milaka urteko tradizio ugari biltzen dira, neguko solstizioaren ondorengo argi berria ospatzetik argi hori bera garai berrietarako gida modura erabiltzera. Arlo paganotik edo erlijiotik abiatuta, aldi hori funtsezko sinbolo bihurtzen da egutegian. Bilboko Udal Bandak San Tomas azoka berezia eskainiko du kontzertu honetan, bere musika-uztako produktuekin, edukiz aberatsa eta askotarikoa den uzta. Ildo nagusia Gabonen muina izango da, tradiziotik eta magiatik edaten duena. Horretarako, gaur, gurekin dugu Gurutze Beitia aktore bilbotar maitatua eta miretsia, aurten "Bilboko ospetsua", eta pentagrama bakoitzaren esanahian murgilduko gara harekin.
1892an, Piotr I. Txaikovskiren ballet enblematikoenetako bat estreinatu zen: Intxaur-hauskailua. Ivan Vsevolozhskik eta Marius Petipak idatzitako libretoaren oinarria da Alexandre Dumasek 1844an Ernst T.A. Hoffmann idazle eta karikaturista alemaniarrak 1816an idatzitako "Intxaur-hausgailua eta saguen erregea" ipuinaren umeentzako egokitzapena. Istorioak Gabon gauean bizia hartzen duen intxaur-hausgailu panpina batez hitz egiten digu, eta Txaikovskiren musikak, soinuzko mito bihurtu denak, lagun egiten dio sinbolismoz eta gizarte-kritikaz betetako abenturetan.
Nigel Hess konpositore eta zuzendari polifazetiko ingelesa da, zinerako eta telebistarako musikaren arloan oso ezaguna dena. Haren lan batzuk orkestra eta bakarlari ospetsuek interpretatu dituzte, esaterako Joshua Bell biolinistak edo Lang Lang pianistak. Hessek Gabonetako gaiei buruzko obertura bat idatzi zuen 2007an, John Rutter maisu ospetsu ingelesaren enkarguz. Horrela sortu zen A Christmas Overture, pentagrama koloretsu eta bizikor batzuk. Londresko Royal Philarmonic Orchestrak lan hori estreinatu zuenetik munduko entzunareto askoko Gabonetako musika-giroaren parte bihurtu da. Bandarako bertsioa, konpositore berak egina, Birminghamen estreinatu zen 2013an Keith Allen zuzendari ospetsu ingelesak zuzenduta.
Gabonetako liturgiaren testu adierazgarrienetako bat O magnum mysterium da, Jesusen jaiotzako gorespen-kantua. Konpositore askok, historian zehar, abesbatzetarako zenbait lanetan erabili izan dute, adibidez Tomás Luis de Vitoriak, Cristóbal de Moralesek edo William Byrd-ek. Morten Lauridsenek 1994an egindako koru-bertsioa laster bihurtu zen nazioarteko abesbatzen mundurako erreferentzia. Musikak modu organikoan islatzen du Jesusen jaiotzaren aurreko barne-emozioa. Gaur, H. Robert Reynolds (1934) zuzendari estatubatuar handiak bandarako egindako instrumentazioa entzungo dugu. Jatorrizko bertsioa bezala, Gabonetan bandek gehien interpretatzen duten musika-ondarearen zati da.
Eta kultura guztietan zabaldu den Gabonetako doinua, zalantzarik gabe, Haurtxo maite da. Alemaniako gabon-kanta honen izena Stille Nacht, heilige Nacht zen jatorriz, eta Joseph Mohr apaiz austriarrak idatzi zuen 1816an eta Franz Xaver Gruber (1787-1863) organo-joleak konposatu zuen musika. 1818an Oberndorf-en (Austria) estreinatu ondoren, konposizio hori Gabonetako soinu-paisaiaren parte da mundu osoan, UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatzeraino 2011n. Gaur, gai horren inguruko aldaketa ederrak entzungo ditugu, Dream in the silent night izenburupean.Bere konpositorea, Toshio Mashima maisu japoniarra, XX. mendearen bigarren erdiko bandarako konposizioaren erreferente handia da.
1823an, Account of a Visit from St. Nicholas izeneko poema anonimoa argitaratu zen New Yorken; gero, The Night before Christmas izenarekin egin zen ezagun.1837an, Clement Clarke Moore (1779-1863) poeta egilea zela aitortu zuten, baina batzuek Henry Livingston Jr. (1748-1828) idazleari egozten diote. Poema honetako bertsoek San Nikolasek (Santa Claus) Gabon gauean bisita egiten duela kontatzen dute, tximinia batetik zintzilikatzen diren galtzerdien barruan jostailuak eta gozokiak sartzeko. Poema horretatik ateratzen dira Gabonetako estandarraren sinbologia asko; izan ere, Aita Noelen irudia, janzkera, elur-oreinek tiratutako lera eta abar deskribatzen dira. Poemak deskribatutako magia Randol Alan Bass-en partitura bandistikoan islatzen da. Gaur interpretatuko dugu partitura hori, Gurutze Beitia Bilboko aktorearen narrazioarekin batera. Poesia eta musika Gabonetako giroko sinbiosi ezin hobean elkartzen dira, irudimena eta samurtasuna azaleratuz.
Gabonetako ardatza beti izango da kultura desberdinak dituzten pertsonak biltzeko ahalmena, desio onak partekatzeko asmoz. Zorionak.
José R. Pascual-Vilaplana
José Rafael PASCUAL-VILAPLANA - Zuzendari Nagusi Gonbidatua
Bilboko Udal Bandako Zuzendari Nagusi Gonbidatua eta Bartzelonako BMko Zuzendari Titularra, Oportoko Portugalgo Banda Sinfonikoko Zuzendari Elkartu nagusia da.
Banda zuzendaritzako ikasketak egin zituen Jan Cober (Herbehereak) eta Eugene Corporon (AEB) maisuekin, eta orkestraren zuzendaritza Karl Österreicher, Yuji Yuhasa eta Hans Graf maisuekin (Austria). Zuzendari gonbidatu gisa aritu izan da hainbat herrialdetan –Alemania, Argentina, Kolonbia, Kuba, Eslovenia, Frantzia, Italia, Herbehereak, Portugal, Errumania, Suitza, Uruguay eta AEB–, banda eta orkestra ospetsuekin. Besteak beste, honako hauek nabarmendu daitezke: Kubako Banda Nazionala, Herbehereetako Itsas Armadaren Banda, Buenos Aireseko Udal Banda, Montevideoko Banda Sinfonikoa, Kolonbiako Gazte Bandaren Nazionala, Esloveniako Armadaren Banda, Valléseko Orkestra Sinfonikoa, Murtziako Orkestra Sinfonikoa, Bilbao Orkestra Sinfonikoa (BOS), Kanaria Handiko Orkestra Filarmonikoa, Gaztela eta Leongo Orkestra Sinfonikoa, Veneziako La Fenice Accademia, Suitzako Aulos W.B., eta A Coruñako, Alakanteko, Bartzelonako, Madrilgo, Palmako, Pontevedrako, Gasteizko, Santa Cruz Tenerifeko eta Santiagoko udal-bandak. Era berean, Oviedoko Kontserbatorioko Banda eta Orkestra Sinfonikoa, Kanarietako Goi Mailako Kontserbatorioko Banda eta Granada CSMko Banda ere zuzendu izan ditu, baita Musikeneko Banda Sinfonikoa ere. Besteak beste, Valentziako Erkidegoko hainbat banden zuzendari titular izana da, eta 2001etik 2013ra Albaceteko Orkestra Sinfonikoko zuzendari nagusia izan zen.
Mundu mailako bakarlari ospetsuekin lan egin izan du, hala nola: Paquito de Rivera, Asier Polo, Sergei Nakariakov, Jörgen van Rijen, Ben van Dijk, Luis González, Pacho Flores, Manuel Blanco, Rubén Simeó, Albert Guinovart, Vincent David, José Franch-Ballester, Sergio Carolino, Elisabete Matos, Ana María Sánchez edo Estrella Morente, besteak beste. Besteak beste, Luis de Pablo, Leonardo Balada, José Mª Sánchez Verdú, Enric Palomar, Agustí Charles, Johan de Meij eta Franco Cesariniren lanen mundu mailako estreinaldiak gidatu ditu. Zuzendari gisa, hogeita hamar CD baino gehiago ditu erregistratuta, baita hainbat DVD ere, hala nola RTVE Música-rekin, De Haske, etab.
Nazioarteko Zuzendaritzako hainbat lehiaketa irabazi ditu, horien artean WMC (Kerkrade, Herbehereak, 1997) eta EBBA (Birmingham, Erresuma Batua, 2000). 2004an FSMCVren Euterpe saria jaso zuen Banda Zuzendaritza eta Konposizio kategorietan. 2010ean "I. Morales Nieva" Musika Sari Nazionala jaso zuen Gaztela-Mantxako Musika Jaialdian. 2020an Bilboko Koral Elkartearen "Maitena Saria" jaso zuen bere ibilbide musikalaren omenez.
Gurutze Beitia Basterretxea, aktorea
Aktorea, abeslaria, zuzendaria, aurkezlea eta gidoilaria, Gizarte eta Informazio Zientzietan lizentziatua, Enpresako Harreman Publikoetan teknikari espezialista eta Arte Dramatikoan diplomatua da.
Irratia ("Graffity", "Distrito magazine", "El amaiketako", etab.), zinema ("Igelak", "El primer día", "Sukalde Kontuak", "Visionarios", etab.) eta telebista ("Acacias 38", "La familia mata", "Lo que faltaba", "La gran evasión", etab.) egin ditu, baina bere ibilbide sendoena antzerkian garatzen da: komedia, drama, klasikoa, musikala, zarzuela eta baita aldizkaria ere ("Yo y mis circunstancias", "Juntos y revueltos", "El dilema del jamón", "Entre Sevilla y Triana", "La verbena de la Paloma", "El Florido Pensil", "," Bilbao, "Bilbao," Bilbao.
Besteak beste, Kevin Farrell, Emilio Sagi, Calixto Bieito, Gustavo Tambascio, Ramón Barea, Javier Rebollo, Pablo Viar, Mireia Gabilondo, Galder Pérez, Txemi Parra, Maribel Salas, Gorka Aguinagalde, Aizpea Goenaga, Iñaki Maruri edo Mitxel Santamarina profesionalekin lan egin du.
