Etxe Betea Bilboko erdigunean dagoen sorkuntza gune bat da, emakume zinemagileei beren proiektuak aurrera eramateko denbora, baliabideak eta laguntza eskaintzen diena. Halaber, prozesuak partekatzeko eta hainbat testuinguru eta kulturatako sortzaileen artean lotura berriak sortzeko lekua da. Irailaren 16ra arte zabalik egongo dira "Gela bat norberarena" eta "Elkarrekin Sortzen" deialdiak. Horiei eta proiektuari buruz gehiago jakiteko, Nerea Sciarrarekin hitz egin dugu.

Nola jaio zen Etxe Betea? Zerk bultzatu zintuzten abentura honetan abiatzera?

Etxe Betea emakume zinemagileentzako sorkuntza-espazio baten beharretik sortu zen, beren proiektu zinematografikoak denboraz, baliabidez eta akonpainamenduz garatzeko.

Bilboko erdigunean kokatutako sorkuntza-gune bat da. Bere helburua da emakume zinemagileei babesa ematea proiektuen garapen-fase desberdinetan, baina baita testuinguru eta kultura desberdinetako sortzaileen arteko harreman, sare eta lankidetza-aukera berriak sortzea ere.

2022an ibilbidea hasi zuenetik, Lara Izagirre Garizurieta buru duen Gariza Films ekoiztetxe independente eta feministak hainbat programa bultzatu ditu emakumeek egindako filmak sortzen laguntzeko. 2025az geroztik, Basque Know How Fundazioa da proiektuaren buru, ekoizpen-etxearen laguntza espezializatuarekin.

Abian jartzeko bultzadaren abiapuntua, hain zuzen ere, emakume zinemagileek beren proiektuak berdintasun-baldintzetan garatu ahal izateko espazio eta baliabide espezifikorik ez zutela detektatzea izan zen. Baliabide ekonomikoak eta lantokia eskaintzeaz gain, funtsezkotzat jotzen dugun zerbait eskaintzeko borondatearekin sortu zen Etxe Betea: kalitatezko denbora, laguntza eta prozesuak, esperientziak eta ezagutza partekatzeko komunitate bat.

Zer da zehazki Etxe Betea? Zerk bereizten du ikus-entzunezko sorkuntzari laguntzeko beste programa batzuetatik?

Etxe Betea Bilboko erdigunean dagoen sorkuntza-gunea da. Bertan, hainbat programa eta egonaldi artistiko garatzen ditugu emakume zinemagileentzat, beren sorkuntza zinematografikoko proiektuen garapenean laguntza emateko helburuarekin.

Etxe Betea antzeko beste espazio batzuetatik bereizten duena da, alde batetik, programa asko teilatu beraren azpian elkarrekin bizi direla. Horrela, gure programetan hautatutako zinemagileek beste zinemagile batzuekin bizitzeko aukera dute, esperientziak partekatzeko, sinergiak sortzeko eta laguntza-sare bat sortzeko, Etxe Betean bizitze hutsarekin. Etxea gelatan banatzen da, batzuk egoitzetarako, beste batzuk elkarren arteko garapenerako eta sorkuntzarako, eta guztiz hornitutako sukaldea dute eskura. Etxe Beteatik igaro diren egoiliar guztiek nabarmendu dute espazioak beren lanak egin ahal izateko eskaintzen duen gertutasuna eta segurtasuna.

Baina bada beste elementu bat guretzat funtsezkoa dena eta Etxe Betearen bereizgarri handienetako bat dena: malgutasuna. Gure programak zuzendari bakoitzaren eta proiektu bakoitzaren beharretara egokitzen dira, eta ez alderantziz. Parte-hartzaile guztiek jarraitu beharreko tresna sorta itxi bat eskaini beharrean, zinemagile bakoitzaren eta film bakoitzaren behar zehatzetatik abiatuta diseinatzen dugu laguntza-prozesua.

Adibide argi bat mentoretzaren laguntza da: zuzendariek beraiek identifikatzen dute ikus-entzunezko sektoreko zein emakume profesionalek uste duten ekarpen handiagoa egin diezaiekeela prozesuaren une horretan. Hortik aurrera, gu arduratzen gara mentore hori aurkitzeaz, libre dagoen jakiteaz eta topaketa horiek posible egiteko agenda egokitzeaz.

Lan egiteko modu hori nahiko disruptiboa da sorkuntzari laguntzeko programen barruan, zinemagilea eta bere proiektua prozesuaren erdigunean jartzen dituelako. Kontua ez da proiektu bat aldez aurretik diseinatutako egitura batean txertatzea, baizik eta proiektu bakoitzak aurrera egiteko behar dituen baliabideak eta laguntza eraikitzea.

 

"Gela bat norberarena" egonaldi artistikoa, aurten zazpigarren edizioa izango duena, martxan jarri zenuten lehen programa izan zen, Virginia Woolfen inspiratuta. Zer eskaintzen du? Nori zuzentzen zaio?

Horixe da. Edozein adin, nazionalitate eta esperientzia duten eta film luze bat egiten ari diren emakumeentzako egonaldi artistikoen programa bat da "Gela bat norberarena". Egonaldiak eskaintzen duena da: 2.500 €-ko beka filma garatzeko, 4 hilabeteko ostatua Etxe Betea zentroan eta mentoretzak hilero ikus-entzunezkoen sektoreko profesional batekin, zinemagileak berak aukeratutakoa.

Aurten, gainera, hautatua izateko aukera bikoitza dago, 4 emakume zinemagile aukeratuko ditugulako: bi euskarazko proiektuarekin eta bi beste edozein hizkuntzatako proiektuarekin.

Aurtengo beste berrikuntza bat da bi aldi egongo direla, eta horien artean aukeratu beharko direla udaberriko egonaldia (urtarriletik apirilera) edo udazkeneko egonaldia (irailetik abendura).

"Elkarrekin Sortzen", bost edizio betetzen dituena, euskal zinemagileen lantaldea da. Nola funtzionatzen du? Nolako harremanak edo sinergiak sortzen dira topaketa hauetan parte hartzen duten emakumeen artean?

"Elkarrekin Sortzen" euskal emakume zinemagileei laguntzeko programa bat da. Bi talde daude: bat euskarazkoa eta bestea gaztelaniazkoa. Talde bakoitzak hiru eta bost zinemagile artean ditu.

Saioak hilero izaten dira eta gutxi gorabehera goiz bat irauten dute. Talde bakoitza hilean behin aurkitzen da eta, Etxe Betea dinamizatzailearekin batera, parte-hartzaile bakoitzak bere proiektuari buruz hitz egiten du eta guztien artean esperientziak partekatzen dira, ariketak proposatzen dira eta feedbacka ematen da. Dinamika horiek hasiera-hasieratik gertutasun- eta segurtasun-espazio bihurtzen dira. Askotan gertatu izan da "Elkarrekin Sortzen"en elkar ezagutu ondoren, parte-hartzaile batzuk beste proiektu batzuetan elkarrekin lanean hasi izana edo beste proiektu batzuetan lan egiteko gomendatu izana.

"Gela bat norberarena" eta "Elkarrekin Sortzen" deialdietan, euskarazko proiektuek badute beren lekua...

Bai, hori da. Gure helburuetako bat euskarazko lanen garapena bultzatzea da. Ia ez dago zinemagilerik, are gutxiago emakumerik, euskarazko filmak zuzentzen. Horregatik, "Elkarrekin Sortzen"ek talde berezi bat du euskarazko proiektuetarako, non garapen eta laguntza lan guztia hizkuntza horretan egiten den. Zinegileek sormen prozesu osoan zehar beren ideiak euskaraz landu eta adierazi ahal izatea nahi dugu, baita errealitate linguistiko eta kultural horretatik bertatik lagun ditzaketen profesionalengana iristea ere.

Gainera, gure ustez, euskarazko zinema bultzatzeko, ezinbestekoa da zinemagile berriek beren lehen lanak garatzeko espazioak sortzea. Kontua ez da soilik euskaraz filmatutako filmen kopurua handitzea, baizik eta elkar ezagutu, lagundu eta gero etorriko direnentzako bidea irekiko duten sortzaileen komunitate bat sortzeko ekarpena egitea.

Zentzu horretan, euskarazko zinemaren ekosistema indartzeko eta gure zinematografian oraindik ere presentzia oso mugatua duten ahotsak ikusarazteko gune ere izan nahi dute "Gela bat norberarena" eta "Elkarrekin Sortzen" ekimenek.

["Elkarrekin Sortzen"eko partaideak eta Etxe Betea elkarteko dinamizatzaileak, Shuruq Harbekin batera ("A Shelter of One 's Own")]

Iaz lehen aldiz antolatu zenuten "A Shelter of One 's Own" egonaldia, beren lana gatazka-, errepresio- edo askatasun-gabeziako testuinguruetan garatzen duten emakume zinemagileei zuzendutakoa. Zuen ustez, segurtasun- eta akonpainamendu-espazio bat sortzea lagungarria izan daiteke entzunak izateko leku bat gutxitan aurkitzen duten ahotsak eta esperientziak anplifikatzeko?

Zalantzarik gabe. Iaz, "A Shelter of One 's Own" nazioarteko egonaldia jarri genuen martxan, eta lau emakume palestinar hautatu genituen, tartean Safaa Khateeb eta Shuruq Harb, Bilbon egonaldiak egin dituztenak. Haien egonaldiak oso garrantzitsuak izan dira, bai guretzat, bai haientzat. Oso polita izan da hainbeste kultura eta egiteko modu nola uztartu diren ikustea, oso modu organiko eta naturalean. Sinergiak eta egiteko modu berriak sortu ditu. Etxe Betea sormen gunea inoiz baino biziago egon zen.

Duela gutxi "Two Week International Residency" programa ere jarri duzue martxan, eta, gainera, nazioarteko hainbat truke egiten ari zarete beste egonaldi batzuekin. Zer ekarpen egiten die nazioarteko dimentsio horrek bai parte-hartzaileei bai Etxe Betea proiektuari berari?

Iaz, Tamara Lucarini, "Gela bat norberarena" proiektuko egoiliarra, Pakistanera joan zen Pakistango Neela Asmaan egonaldiarekin truke bat egitera, Sharmeen Obaid-Chinoy zinemagilea buru zuela, Oscar saria bi aldiz irabazitakoa. Aurten, aldiz, gu izango gara Etxe Betea jaialdian bi astez artista pakistandar bati harrera egingo diogunak.

Truke horiei esker, gure egiteko moduen aukerak zabaldu ditzakegu, eta zinemara hurbildu, modu berri eta desberdinetan. Zalantzarik gabe, oso lagungarria da beste programa batzuetako parte-hartzaileek ere harreman hurbila izan dezaten industriaren nazioarteko alde batekin.

Gainera, egonaldi horiek bi asteko iraupena izateak erraztu egiten ditu zinemagileek parte hartzea, beste lan eta proiektu profesional batzuekin uztartzeko aukera ematen baitu, beren karreretan etenaldi luzerik egin behar izan gabe. Gure ustez, malgutasun hori bereziki garrantzitsua da beste konpromiso profesional batzuk dituzten bitartean beren proiektuak garatzen ari diren zinemagileentzat.

Uztailaren 29tik irailaren 16ra zuen bi egoitzetako deialdiak zabalik daude. Zer proiektu eta profil bilatzen dituzue? Zer alderdi baloratzen dituzue bereziki hautaketa-prozesuan?

Ez dugu profil espezifikorik bilatzen. Guretzat garrantzitsua da deialdiak zinemagileentzat ahalik eta eskuragarrienak izatea, edozein zinemagilek parte hartu ahal izatea, haien esperientzia edo ibilbidea edozein dela ere.

Halaber, bereziki garrantzitsua iruditzen zaigu egonaldian parte hartzeko dituzten motibazioak ezagutzea. Guretzat interesgarria da espazio honetan zer bilatzen duen jakitea, bere proiektua garatzeko zergatik izan daitekeen baliagarria egonaldia eta Etxe Betean zer aurkitzea espero duen jakitea.

["Elkarrekin Sortzen"eko saio bat Etxe Betean]

Zinemagile gazte bat zuen deialdietako batera aurkezteko asmotan balego, zer esango zeniokete?

Esango genioke animatzeko pausoa ematera, bere proiektua oraindik prozesuan dagoela edo erabat zehaztuta ez dagoela sentitzen badu ere. Egonaldiak, hain zuzen ere, gelditzeko, proiektuari denbora eskaintzeko, partekatzeko eta elkarrekin hazteko espazioak dira.

Azken urteotan emakume zinemagileek sari eta aitortza ugari jaso dituzten arren, oraindik ere askok zailtasun handiak dituzte beren zinema-proiektuak aurrera ateratzeko. Zuen ustez, zeintzuk dira emakumeek ikus-entzunezkoen sektorean dituzten erronka nagusiak eta nola lagun dezake Etxe Betea bezalako espazio batek oztopo horiek murrizten?

Erronka nagusietako bat proiektuak aurrera ateratzeko finantzaketa eta baliabideak lortzea da, baina baita horiek garatzeko denbora, espazio eta sare profesionalak izatea ere. Etxe Betea ekimenetik oztopo horiek murrizten lagundu nahi dugu, talentu berria eta emakumeek sortutako filmen garapena bultzatuz, euskaraz zein beste hizkuntza batzuetan, gure egonaldien bitartez. Gure ustez, sorkuntza-gune horiek ere laguntzen dute emakumeek egindako gero eta film gehiago egon daitezen eta ikus-entzunezkoetan begirada anitzagoak egon daitezen.

Nola baloratzen duzue denbora horretan egindako bidea? Zer proiektu edo lan-ildo berri garatu nahiko zenituzkete etorkizunean?

Oso pozik gaude orain arte egindako bidearekin eta, batez ere, lagundu ahal izan ditugun emakume zinemagileekin eta proiektuekin. Ikusi dugu egonaldiak sendotuz eta zabalduz joan direla, eta gero eta emakume gehiagorengana iritsi direla. Gainera, aurten Elkarlan Saria jaso dugu, ilusio berezia egiten digun saria, hain zuzen ere, talde-lanari eta lankidetza- eta sorkuntza-modu berriak sortzeko gaitasunari balioa ematen dielako. Guretzat, Etxe Betea hazten eta garatzen jarraitzeko bultzada ere bada.

Etorkizunari begira, hazten jarraitu nahi dugu, zinemagileentzako aukera berriak bultzatuz eta haien proiektuak garatzen lagunduz, bai Euskadin, bai nazioarteko lankidetza berrien bidez. Halaber, zuzendari bakoitzaren eta proiektu bakoitzaren beharrei benetan erantzungo dieten laguntza-modu berriak aztertzen jarraitu nahi dugu.

Gustatuko litzaiguke Etxe Beteatik igaro diren emakumeen komunitate handiagoa sortzea, programa bera gainditu eta loturak, kolaborazioak eta proiektu berriak sortuko lituzkeen sarea. Nahi duguna da Etxe Betea izan dadila ikus-entzunezkoen industriako emakume zinemagileen belaunaldi berri baten filmak jaiotzen, hazten eta elikatzen dituen etxea.

[2026ko irailaren 3an argitaratutako Berezia]