Euskal Herriko musika klasikoko ikasleen artean garrantzi handiena duen ekimenetako batek 17 urte beteko ditu aurten. Andoaingo Piano Jaialdia, hain zuzen ere, musika tresna honen sustapenerako eta errebindikaziorako gune baten beharretik sortua, otsailaren 11tik 13ra ospatuko da. DEIAdar kultur elkarteko Myriam Ulanga dugu bidelagun jaialdiaren historian zehar egin dugun bidaian.
Zein da Andoaingo Piano Jaialdiaren jatorria eta zein helbururekin abiatu zen?
Lehenengo Andoaingo Piano Jaialdia 2006ko otsailaren 11n ospatu zen. 2004 eta 2005 urteetan Musika Eskola publiko zein pribatuetako piano-irakasle talde batek ikasgelatik sortutako esperientziak, kezkak, iritziak eta arazoak partekatu zituzten.
Euskal Autonomia Erkidegoan Musika Eskolen oinarrizko funtzionamendu-arauak arautzen dituen 289/1992 Dekretua ezartzeak nahaste-borraste handia sortu zuen. Denok egin genuen gure ekarpenik onena aurrera jarraitzeko. Denok bide beretik eramaten gintuen programazioa edukitzetik, bat-batean, inolako erreferenterik gabe aurkitu ginen. 12 urteko ibilbidearen ondoren, kezka eta esperientzia handiko Euskadiko piano-irakasle talde bat bildu zen iritziak alderatzeko eta denbora horretan ikasgelan egindako lana baloratzeko. Esperientziak, kezkak eta arazoak partekatzen zituzten bilera ugariren ondoren, helburu komun bat lortzeko ahaleginak bateratzeko beharra ikusi zen.
Pianoa instrumentu polifonikoa da, bakartia. Dekretuak taldeko musika sustatzen du, pianoak parte-hartze murritza baitu. Gainerako diziplinak elkartu eta kalera ateratzen ziren, gure parte-hartzea murriztu egiten zen askotan eta pianoko irakasleak apur bat isolatuta ikusten ziren. Hori dela eta, ideia bat sortu zen: pianoko ikasleak sustatzea eta motibatzea, jaialdi bat sortuz, Euskadiko pianoko ikasle guztientzat irekia, non parte-hartzeari eta pianorako musikari lehentasuna emango baitzitzaien.
Helburu hauek ezarri genituen:
• Euskadiko pianoko ikasleentzako jaialdi bat sortzea urtero.
• Ikasleak motibatzea
• Beste piano-ikasle batzuekin batera ikastea, sozializatzea eta eszenaratzea modu interaktiboan.
• Errealizazio handiagoa sustatzea eta aberastea maila pertsonalean.
• Ingurutik kanpo aktiboki parte hartzea.
• Musikak eta musika-kulturak herritarren prestakuntzan eta bizitzan duten presentzia areagotzea.
• Entzumena sustatzea, ikastea sustatzeko eta norberaren lanaren zailtasunak gainditzeko.
• Ikaslearengan espiritu kritikoaren gaitasuna garatzea.

2022an 17. edizioa egingo da. Zer ibilbide egin du hitzorduak, zer bilakaera izan du?
Jakina eboluzionatu duela. 16 ediziotan parte hartzaileen kopurua hain zabala izan ondoren, esan beharra daukat erreferente bihurtu dela bai piano-jotzaile gazteentzat bai irakasleentzat. Musika Eskoletako zein Kontserbatorio Profesionaletako ikasle guztiek parte hartzeko ekitaldi bat dute, ahalik eta ekarpen onena eginez, bestearekiko errespetuan, beren ezaugarri musikalak landuz eta pianorako musika ardatz hartuta. Irakasle, ikasle, senide eta musikaz gozatzen dakiten guztientzako topalekua.
Parte-hartzaileen kopuruari dagokionez, esan behar dut lehenengo edizioan 435 piano-ikaslek hartu zutela parte, bakarlari eta 4 esku modalitatetan eta A eta B kategoriatan. Ondoren, 800 parte-hartzailetik gora izan dira, bakarlari, 4 esku eta 6 esku modalitatean eta A, B eta C kategorietan, modalitate bakoitzean.
Pandemiaren presentziak guztioi eragin digu, protokoloetan ezarritako murrizketek eragina izan zuten aurreko edizioko parte-hartzaile kopuruan. Aurreko edizioetatik ezberdina izan zen, baina bertan parte hartu genuen guztion artean (ikasleak, irakasleak, senideak eta kolaboratzaileak, lan ezin hobea egin zutenak) posible egin genuen, bakarlari modalitatean bakarrik parte hartu zuten. Egun gutxi barru estreinatuko dugun 17. edizioa indarrean dagoen protokoloan ezarritako neurri murriztaileek ere baldintzatzen dute; oraingo honetan, 500 piano-jotzailek baino gehiagok gozatuko dute beren musika onarekin. Hiru kategoriek, bakarlari modalitatean, eta interpretazio eta konposizio sariek aukera zabala ematen dute jaialdi oso baterako, proiektua aberastuko duten hainbat arlo barne hartuz.
Parte-hartzaileen jatorria, hasiera batean, tokikoa eta eskualdekoa izan zen, eta gaur egun Euskal Herri osoa hartzen du, batez ere Gipuzkoa, Nafarroa eta estatuko partaidetza batzuk.
Musikari dagokionez, hasieran bakarlari modalitatean eta 4 esku, A eta B kategorietan parte hartzen zen, adinaren arabera. Ekitaldia aberastuz joan da 6 eskuz egindako pianoaren beste modalitate batekin eta hiru kategoriatan. 13., 14. eta 15. edizioetan eta Jaialdiarekin batera, musikagile handien (Debussy, Schumann eta Beethoven) urteurrenak ospatzeko interpretazio sari bereziak egin ziren. Aurreko edizioan, Javier G. Sarmiento konpositore donostiarraren obraren inguruan programatu zen Sari Berezia. 24 piezako bi bildumak (Classic -Jazz Preludes eta Txikiludioak) sari horretarako programatu ziren. Euskal konpositoreen musika sustatzeko asmoarekin. Edizio honetan, Javier G. Sarmiento interpretazio-saria errepikatuko dugu. Lehen aipatutako bi bildumez gain, 14 Miniludioak ere aurkezten dugu. Gainera, berrikuntza gisa, Luis Fraca pianorako obren konposizio saria antolatu dugu.
Era berean, 11. edizioan, Labeque ahizpek master class bat eman zieten jaialdian parte hartu zuten ikasle aurreratuei. Era berean, piano-jotzaile gazteek Francisco Escudero Kontserbatorioko Orkestra Sinfonikoarekin bakarlari gisa parte hartzeko aukera izan dute. Kontzertu ugari antolatzeaz gain, horietako batzuk saritutako piano-jotzaile gazteekin, Euskadiko musikari gazteentzako lehiaketan.

Jaialdiak ospe handia lortu du, eta esan bezala, kontserbatorioek, akademiek eta musika-eskolek ordezkatuta egon nahi dute. Zuen ustez, zein da arrakasta hori azaltzen duen gakoa?
Estimulu eta motibazio handia da ikasleentzat eta irakasleentzat, kontzertu-areto batean interpretatuko den errepertorioa prestatzea.
Programatzen den errepertorioa askotarikoa da, estilo eta maila desberdinekin, eta edizio bakoitzean errepertorio berriarekin aberasten saiatzen gara. Ikasleek gustuko dutena eta beren mailara egokitzen dena aukera dezakete, baita trebetasun handiagoak eskuratzeko erronka gisa balio duena ere. Jaialdian parte hartzea ez da lehiaketa bat, bakoitzaren onena emanez parte hartzea baizik. Irakasleek proposamen bat dute ikastaroa abian jartzeko eta ikasturtea amaitu arte planifikatzeko.
Gainera, agerian geratzen da irakasleei erreferentzia egiten dien ikasleen maila.
Ikasle aurreratuek, trebetasun aurreratuagoak dituztenek, PREMIO berezietara aurkezteko aukera dute, zorrotzagoak baitira eta interpretazio hoberenentzako sari bat baitago. Piano-joleen artean lehiaketa dago eta zorrotzagoa da.
Aipatu duzunez, Luis Fraca konposizio Saria da aurtengo berrikuntzetako bat. Zer bilatzen du ekimen honek?
Euskal konpositore gazteen sorkuntza musikala bultzatzea bilatzen du, pianoaren arloan. Jaialdiaren edizio asko aberastu ditugu munduko txoko askotako musikagileen musikarekin. Iazko edizioan Javier G. Sarmiento donostiar konpositorearen pianorako obren interpretazio onenaren Sari Berezia antolatu genuen. Hainbat mailatako pianorako musika, pianista klasiko baten pianismoa eta hainbat jazz-estilotako harmonia eta ezaugarriak bateratzen dituena.
Bidea egiten jarraitu behar da, eta euskal musikarien belaunaldi berriek ondare musikala utzi ahal izan behar dute, guztiok gozatu ahal izan dezagun.

Jaialdiak adinaren araberako hiru kategoria ditu, 18 urte arte, eta Javier G. Sarmiento eta Luis Fraca sariak 25 eta 32 urte arte, hurrenez hurren. Nolakoa da parte-hartzaileen ordezkaritza generoaren arabera? Alde nabarmenak daude kategorien edo adinaren arabera?
Gaur egun, emakumeen partaidetza handia da. Agian, urteak bete ahala, ehunekoak berdinduz doaz.
Pianoak ez du generoaren araberako desberdintasunik ezartzen, batez ere gizonezkoak diren haize metalarekin gertatzen den bezala.
COVID-19aren krisiak iazko edizioa baldintzatu zuen, eta aurtengoan ere eragina izango du, nabarmendu diguzunez. Nola bizi izan duzue egoera berezi hori eta zer eragin izan du zuen ustez piano-jotzaile gazteengan?
Aurreko edizioa kudeatzea zaila izan zen, dena laburbiltzen duen hitza ZIURGABETASUNA izan zela, uste dut. Jaialdiaren egunetan, pandemiaren ondorioz, mugikortasuna mugatuta genuen. Hala eta guztiz ere, eta mugak muga, aurrera eraman genuen, eta hori pizgarri eta aukera handia izan zen parte hartu zuten eta publikoaren aurrean jo ahal izan zuten ikasleentzat, bai eta motibazio handia ere guztiontzat (ikasleak, irakasleak, senideak, antolatzaileok). Beste era batera egituratu behar izan zen, eta zorionez ez zen gorabeherarik izan. Agerian geratu zen kultura segurua dela, gauzak ondo egin ziren.
Horregatik, aurten eta aurreko edizioaren formatuari eusten diogunez, bakarlari modalitatean bakarrik parte hartuko dute, eta saio bakoitzaren ondoren, epaimahaiaren erabakia argitaratuko da eta dominen banaketa egingo da.

Nola gustatuko litzaizueke hazten jarraitzea? Badago berehalako erronkarik aurrean?
Errespetuaren eta gainditzearen balioak aberastuz hainbeste ikasleri jendaurrean jotzeko ilusioa eta aukera ematea da zutabeetako bat.
Musika hizkuntza unibertsala da, presak edonoren egunerokoa inbaditzen duen gizarte batean, gazteek beren onena ematen diguten espazio batean hainbeste pertsona musikaz gozaraztea paregabea da. Lan handia eta beti berritzeko gogoz, guztiok aberastuko gaituzten eta musikari eta musikazale gisa haziko gaituzten ideia berriak ekartzeko gogoz.
Aurten konposizioaren sariarekin berritu dugu. Espero dezagun sari honen deialdia egiten jarraitu ahal izatea, eta hemendik urte batzuetara edo edizio honen ondoren deialdi honekin, euskal kultura musikala aberastea, beronen bidez gozatzea, interpretatzea, entzutea eta hainbeste talentu musikal zabaltzea. Jaialdia hainbeste piano-jole, maitale eta piano-musikako profesionalentzako topaleku bihurtzen jarraitzea.
Musikak guztiontzako onurak ditu; horregatik, funtsezkoa da musika-hezkuntza motibatzen eta bultzatzen jarraitzea.
(2022ko otsailaren 2an argitaratutako Berezia).