Dantzaz konpainiaren 20. urteurrenak bat egin zuen gure bizitzak geldiarazi zituen pandemiarekin. Impasse horrek beharrezko denbora eman zien kideei beren ibilbideari eta dantzak berak azken bi hamarkadetan gure lurraldean egin duen ibilbideari lasaitasunetik begiratzeko. Gogoeta horren ondorioz sortu zen Dantzaz Esploratzailea, konpainiako zuzendari nagusi Fernando Saenz de Ugartek aurkezten digun artxibo digital bat (baino askoz gehiago).
Zer da zehazki Dantzaz Esploratzailea?
Dossierraren aurkezpenean azaldu genuenez, Euskadiko dantza garaikidearen azken 20 urteetako memoria historikoa islatzen duen online argitalpen bat da, Dantzaz-en ibilbidearen eta protagonista batzuen hausnarketen bidez. Gure 20 urteko historia idatziz jartzeko beharra genuen, Euskal Herrian dantza garaikidea garatzeko funtsezkoa izan den denboraldiarekin batera gertatu dena.
Jakina, Dantzazek bere zeregina izan du horretan guztian laguntzeko, baina beste egoera batzuk ere gertatu dira urte hauetan (krisi ekonomikoak, jaialdien irekiera eta desagerpena, kontserbatorioak, konpainiak...).
Azken finean, bidaia baterako gonbidapena da. Bidaia horretan, bakoitzak bere ibilbidea erabaki dezake ("aukeratu zure abentura" liburuetan bezala), eta, gainera, formatu bizia du, etengabe eguneratzen eta informazioa ematen uzten diguna. Ea Dantzaz Esploratzaileak beste 20, 40 edo 100 urtez egiten jarraitzen duen.
Zein da tresna honen jatorria? Nola sortu zen esploratzailea?
Pandemia bete-betean hasi zenean, Adriana Pous, zuzendari artistikoa eta Dantzaz-en sortzaileetako bat (Filgi Claverierekin batera), erakundearen ibilbideari buruzko apunteak idazten hasi zen. Berehala konturatu ginen une egokia zela kontakizun bat egiten hasteko, ez bakarrik Dantzaz-i begira, baizik eta Dantzaren sektore osoari eta haren garapenari begira, eta kontakizunean lagun zezaketen ahots askorekin, poliedrikoa eta anitza izan zedin.
Era berean, uste dugu tresna egokia izan zitekeela 20 urte horiei buruzko informazio gehiago ematen jarraitzeko, informazio hori eguneratzen jarraitzeko eta testigantzak, irudiak, testuak eta bideoak biltzen jarraitzeko, baina baita etortzeko dagoenari buruz ere.
Gure dantzaren historiaren bi hamarkada hauetako ibilbidea urrats txiki baina sendoek eta mugarri handiek markatu dute, hala nola Dantzerti, Dantzagunea eta Atalak Sarea. Zuen ustez, zeinek izan du eragin handiena? Bidean zein harritatik edo akatsetatik ikasi behar da?
Bai, egia esan, markatu dituzuen mugarriak oso garrantzitsuak dira, baina baita Sormen eta Ekoizpen Koreografikorako Eusko Jaurlaritzaren laguntzak sendotzea (oraindik garatzen eta sendotzen jarraitu beharko dutenak), ADDE, Dantzan Bilaka, lurralde osoan zehar sortu diren jaialdiak...
Gure ikuspegitik, etapa hau markatu duten hainbat kontu daude. Bi nabarmentzen ditugu, elkarri lotuak: alde batetik, kanpoan sortu diren dantzako eta koreografiako profesionalen etorrera, eta geratzea erabakitzen dute, hemen etorkizuna badela ikusten hasten baitira. Hori guztia gertatzen da, bestalde, munduko krisi ekonomikoak kulturaren eta artearen munduan dituen ondorio latzekin batera. Horrela, geratzen direnek formatu txikiko proiektuak aukeratu behar dituzte, eta normalean sortzailearen eta dantzariaren figurak batera egiten duena ere izaten da (eta musika sortu, ekoitzi, banatu, komunikatu...).
Oso eredu ahula eta prekarioa sortu dugu, eta bultzada berri bat beharko genuke, sorkuntzan eta etengabeko prestakuntzan ez ezik, ekoizpenean eta banaketan, eta baita publikoen lanean ere, lagunduko duten ekoizpen-etxe gisa.
Nola eragin dio zehazki COVID-19aren ondoriozko krisiak sektoreari? Nola bizi izan duzue Dantzazetik?
Eragin handia izan du, pandemia honek benetan ekarri du gorputza eta mugimendua ukatzea, eta espazio txikietan konfinatzea, gorputzak egon daitezkeen espazioak partekatzeko zailtasuna... Oso garai zaila dantzarako.
Dantzazetik, konfinamendu betean sorkuntza bat egin genuen ATALAK Sarearen barruan, 10 dantzariekin bakoitza bere etxetik, eta koreografoarekin beretik, bideo dantza bat elkarrekin eginez... topaketa ugari egin genituen arte eszenikoen munduko erakunde eta pertsonekin, baita beste pertsona batzuekin ere, elkarrekin hausnartzeko eta krisi berri honi nola aurre egin ikusteko.
Lehen etapa horrek ekarri zuen energia-zurrunbiloak ideia eta gogoeta bateratu asko utzi zizkigun, eta biran ikuskizunak berriro egin ahal izan genituen etapan bideratzen joan ziren. Hala ere, etapa honek gehiegizko esfortzua eta energia, baliabideak eta arreta normalean baino askoz ere handiagoak eskatzen ditu (eta normala asko zen), eta energiak eta gogoak edozertarako ematen ez dutela nabaritzen den etapa batera iristen ari garela uste dut. Hausnarketa sakona egiteko unea da, ikusteko egiturak nola mindu diren eta zer urrats egin behar diren sektorea indartu ahal izateko.
Bestalde, dantzak gizarteak pandemia honetatik ateratzeko behar dituen elementu guztiak ditu: gure gorputzekin eta espazioarekin harremana berreskuratzea, espazioan gorputzez erlazionatzea, modu sortzailean egitea... jakituria handia dugu, une honetan gizartearekin partekatu genezakeena. Dantzaren unea izan liteke, nahiago nuke hala balitz.
Zein da gaur egun EAEn sorkuntza koreografikoaren osasun-egoera? Zer baldintza bete behar dira hurrengo urteetan hazten jarraitzeko?
Lehen esan bezala, Euskadiko dantza-sortzaile eta -interprete asko ditugu, eta sorkuntza eta ekoizpen proiektu asko sortzen dituzte, formatu txikikoak, oro har.
Hemen egoteak esan nahi du horiek har ditzaketen azpiegiturak sortzen joan direla, eta duela 20 urte ez zen horrelakorik gertatzen. Erakundeen, jaialdien eta dantza sustatzeko proiektu eta programen laguntza-sareak horretarako balio izan du. Dantzagunea erreferente bat da zentzu horretan, eta oso ondo legoke herrialde osoan zehar beste dantza-etxe batzuk egotea, modu koordinatuan lan eginez.
Programazioetako presentziari dagokionez, dantza ez dago emanaldietan zenbaki jakin batzuk izatetik urrun, ekoizpen-proiektuak iraunkorrak izan daitezen. Une honetan, merkatuari begira, gainprodukzio bat dugu, antzokien eta beste espazio batzuen programazioetan lekua egiten ez duena, eta horrek esan nahi du ahaleginaren zati handi bat, sortzaile, konpainia eta ekoizpen horiek babesten dituzten erakundeena, nahi den neurrian errentagarri bihurtu ezinik geratzen dela.
Egiteke dugun erronka nagusia dantzarako publiko gehiago sortzea da, antzokietako eta udalerrietako programazioen arduradunengandik hasita: diziplinaz maitemindu daitezen eta sortzen dituzten eta apustu egiten duten proiektuak koproduzitzen has daitezen lortzea.
Gainera, azken urteotan dantzaren alfabetatze, sentsibilizazio eta bitartekaritzaren alde egiten ari garen ahaleginak etorkizun hurbilean fruituak emango dituela uste dut.
Eta pandemiaren osteko dantzak protagonista izateko aukera, gizarteak dantzaren jakituria erabil dezan gorputzarekin eta espazioarekin berriro elkartzeko, ez bakarrik osasunean eta ongizate fisikoan pentsatuz, baita psikologikoan ere.
(2022ko otsailaren 15ean argitaratutako Berezia).